در اين عروج تركيبى تبعاتى با خود بمقام بالا ميبرد كسانى كه در شقاوت استكمال پيدا مينمايند از مراتب شقاوت شؤون و مراتبى را در اين باب با خود همراه مىبرند و كاملان از عارفان در سير استكمالى بمقام و مرتبه‌يى ميرسند كه جميع حضرات وجودي را ضابطند . اشراق پنجم . در اين بحث است كه : انسان عقلي با انسان حسى بيك وجود موجودند انسان در مقام توطن در بلدهء تجردآباد واجد جميع قواى انسان حسى و مادي است ولى اين قوا بنحو وحدت و صرافت بوجودى عقلي موجودند بعد از ظهور در عالم أجسام قواى واحد متكثّر مىشود و مواضع ادراكى مختلف مىگردد و هرقوه‌يى از قواى ادراكى افعالى مخصوص به خود دارد كه در مقام حشر بيك وجود عريض محشور ميگردند . ملا صدرا در اشراق ديگر اين شاهد سعادت حقيقيه را بيان نموده و در اشراق ديگر شقاوت حقيقيه را نيز بيان كرده است و درجات مردم را در شقاوت و سعادت معلوم نموده و اشراق نهم را اختصاص به نفوس ناقصه و متوسطه و مراتب سعادات و شقاوت آنها داده است و در كيفيت بقاء نفوس سازجه و كيفيت سعادت ارواح ناقصه مانند اطفال بحث كرده و كلام شيخ « 1 » و ديگران را مورد مناقشه قرار داده و اشاره بر اين معنى نموده است كه سعادت و شقاوت منحصر به سعادت و شقاوت عقلي نميباشد وجود تجردى و اخروى مرتبه‌يى ديگر نيز دارد بنام مقام تجرد حيواني و برزخى

--> ( 1 ) - شيخ و ديگران قائل به بطلان و اضمحلال نفوس اطفال بعد از بوار بدن شده‌اند در حالتي كه تجرد خيال ثابت شده است و هرموجودى كه وارد مرحلهء حيواني شود به اين معنى كه داراى يك مرتبه از ادراك خيالي گردد إلى الابد باقي خواهد بود « و ليس الامر في هذه المسألة ما اختاره بعض المتشبثين باذيال الفلاسفة » .